Ένα από τα πράγματα που θυμόμαστε όλοι από παιδιά είναι η λεγόμενη διατροφική πυραμίδα. Θυμάσαι από τα μαθηματικά σου χρόνια, που μάθαινες την αξία της σωστής διατροφής σε ένα γενικό πλαίσιο, που κατά βάση υποστήριζε το μεσογειακό μοντέλο; Τι σήμαινε αυτό; Φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά. Αυτό ήταν το μοντέλο σε γενικές γραμμές και λιγότερη κατανάλωση κρέατος. Ωστόσο, άλλαξε μέχρι και αυτό, και από εκεί που η κατανάλωση κόκκινου κρέατος γινόταν υπ’ όρους τώρα με τη νέα πυραμίδα γίνεται σχεδόν επιτακτική η κατανάλωσή του.
Η νέα πυραμίδα
Καινούργιες διατροφικές συστάσεις παρουσίασε μέσα στην εβδομάδα ο Αμερικανός υπουργός Υγείας, Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ, όπου έδωσε έμφαση στην κατανάλωση ολόκληρων τροφίμων (διατροφή με φυσικά, μη επεξεργασμένα τρόφιμα) πρωτεϊνών και υγιεινών λιπαρών. Το παράδοξο εδώ είναι ότι στη νέα διατροφική πυραμίδα το κόκκινο κρέας, το τυρί, τα λαχανικά και τα φρούτα βρίσκονται στην κορυφή, κοινώς είναι η κορυφή των φαγητών.
Ο Κένεντι χαρακτήρισε τις συστάσεις πολύ σημαντικές αναθεωρήσεις, όπου σταματά η προώθηση των εξαιρετικά επεξεργασμένα τρόφιμα. Οι συστάσεις θέτουν όρια στην προσθήκη ζάχαρης ενώ υποστηρίζουν τις διατροφικές συνήθειες που περιλαμβάνουν κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα. «Οι πρωτεΐνες και τα υγιεινά λίπη είναι απαραίτητα και λανθασμένα αποθαρρύνθηκαν στις προηγούμενες διατροφικές κατευθυντήριες γραμμές», δήλωσε ο Κένεντι.
1. Η γενική φιλοσοφία και η διαφορά με την παλιά πυραμίδα
Η παλιά διατροφική πυραμίδα (δεκαετίες 1990–2010) βασιζόταν στην ιδέα ότι η υγεία επιτυγχάνεται κυρίως μέσω πολλής ενέργειας από υδατάνθρακες και περιορισμού των λιπαρών. Η πυραμίδα ήταν αυστηρά ιεραρχική: Ό,τι βρισκόταν στη βάση έπρεπε να καταναλώνεται περισσότερο. Η νέα προσέγγιση (όπως εκφράζεται στις πρόσφατες διατροφικές οδηγίες και στη λεγόμενη «ανεστραμμένη πυραμίδα») μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τις ποσότητες και τις μερίδες στη θρεπτική αξία και την ποιότητα των τροφίμων. Δεν δίνει πια τόσο έμφαση στη γεωμετρική ιεραρχία, αλλά στο τι είδους τρόφιμο τρώμε.
2. Υδατάνθρακες και δημητριακά
Στην παλιά πυραμίδα, τα δημητριακά (ψωμί, ρύζι, ζυμαρικά, πατάτες) αποτελούσαν τη βάση. Προτείνονταν πολλές ημερήσιες μερίδες, με το σκεπτικό ότι είναι η κύρια και «ασφαλής» πηγή ενέργειας. Στη νέα προσέγγιση, οι υδατάνθρακες δεν θεωρούνται πλέον το κέντρο της διατροφής. Δεν αποκλείονται, αλλά περιορίζονται ποσοτικά και δίνεται σαφής προτεραιότητα στα ολικής άλεσης προϊόντα. Οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες (λευκό ψωμί, ζάχαρη, γλυκά) αντιμετωπίζονται πιο αυστηρά.
3. Λιπαρά
Η παλιά πυραμίδα τοποθετούσε τα λιπαρά στην κορυφή, με σαφές μήνυμα: Να καταναλώνονται όσο το δυνατόν λιγότερο. Τα κορεσμένα λιπαρά και τα πλήρη γαλακτοκομικά θεωρούνταν σχεδόν εξ ορισμού επιβλαβή. Η νέα πυραμίδα διαφοροποιεί τα λιπαρά ανάλογα με την ποιότητά τους. Τα φυσικά και μη επεξεργασμένα λιπαρά (ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, λιπαρά ψάρια, ακόμη και πλήρη γαλακτοκομικά) δεν δαιμονοποιούνται, αλλά εντάσσονται σε μια ισορροπημένη διατροφή. Η έμφαση μετακινείται από το «λίγα λιπαρά» στο «καλά λιπαρά».
4. Πρωτεΐνη
Στο παλιό μοντέλο, η πρωτεΐνη είχε δευτερεύοντα ρόλο. Κρέας, ψάρι, αυγά και όσπρια βρίσκονταν στο μεσαίο επίπεδο και θεωρούνταν απλώς ένα από τα πολλά συστατικά της διατροφής. Στη νέα προσέγγιση, η πρωτεΐνη αποκτά κεντρική σημασία. Προτείνεται να υπάρχει σε κάθε γεύμα, καθώς συνδέεται με κορεσμό, διατήρηση μυϊκής μάζας και μεταβολική υγεία. Περιλαμβάνει τόσο ζωικές όσο και φυτικές πηγές, χωρίς αποκλεισμούς.
5. Λαχανικά και φρούτα
Στην παλιά πυραμίδα, τα λαχανικά και τα φρούτα ήταν σημαντικά αλλά όχι το κύριο σημείο αναφοράς, καθώς επισκιάζονταν από τη μεγάλη έμφαση στα δημητριακά. Στη νέα πυραμίδα, τα λαχανικά και τα φρούτα θεωρούνται θεμέλιο της υγιεινής διατροφής, λόγω φυτικών ινών, βιταμινών και αντιοξειδωτικών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα λαχανικά, συχνά περισσότερο από τα φρούτα.
6. Επεξεργασμένα τρόφιμα και ζάχαρη
Τέλος, η παλιά πυραμίδα συνιστούσε «μέτρο», χωρίς να κάνει σαφή διάκριση ανάμεσα σε φυσικά και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Η νέα προσέγγιση είναι πολύ πιο ξεκάθαρη: Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και η προστιθέμενη ζάχαρη πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο. Δεν θεωρούνται απλώς «κάτι που τρώμε λίγο», αλλά τρόφιμα χαμηλής θρεπτικής αξίας.
