Σε πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Evolution and Human Behavior, οι ερευνητές εξετάζουν διεξοδικά πώς διαφέρουν δύο συνήθως συγχέονται συναισθήματα: ο θυμός και το μίσος. Σύμφωνα με τις παραδοσιακές ψυχολογικές θεωρίες, το μίσος θεωρείται μερικές φορές απλώς μια πιο έντονη ή παρατεταμένη μορφή θυμού. Ωστόσο, αυτή η νέα μελέτη δείχνει ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο ξεχωριστές ψυχικές καταστάσεις με διαφορετικούς σκοπούς και επιπτώσεις στη συμπεριφορά του ατόμου.
Οι επιστήμονες που εργάστηκαν στην έρευνα αντιμετώπισαν τα συναισθήματα ως προϊόντα εξελικτικών μηχανισμών που αναπτύχθηκαν για να βοηθούν τους ανθρώπους να επιλύουν ποικίλα κοινωνικά και προσαρμοστικά προβλήματα. Κάθε συναίσθημα, σύμφωνα με τους ίδιους, έχει τον δικό του ρόλο και στόχο, αντί να είναι απλώς βαθμίδα ενός και μόνο ψυχικού φάσματος.
Γιατί μπερδεύουμε θυμό και μίσος;
Στην καθημερινή ζωή, πολλοί από εμάς χρησιμοποιούμε τις λέξεις “θυμός” και “μίσος” σαν να είναι ουσιαστικά το ίδιο πράγμα. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή και τα δύο συναισθήματα συνδέονται με αρνητικές αντιδράσεις, συγκρούσεις και επιθετικότητα. Ωστόσο, αν πρόκειται απλώς για διαφορετικές εντάσεις του ίδιου συναισθήματος, τότε θα αναμέναμε ότι έχουν τον ίδιο λειτουργικό ρόλο. Αυτό που δείχνει η έρευνα όμως είναι διαφορετικό: κάθε συναίσθημα ενεργοποιεί διαφορετικού τύπου συμπεριφορές που έχουν εξελιχθεί για διαφορετικούς λόγους.
Ο θυμός ως εργαλείο διαπραγμάτευσης
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο θυμός λειτουργεί ως ένα είδος «συστήματος διαπραγμάτευσης». Όταν κάποιος αισθάνεται ότι έχει αδικηθεί ή ότι η κοινωνική του θέση υποτιμάται, ο θυμός ενεργοποιείται για να διορθώσει αυτή την κατάσταση. Αυτό το συναίσθημα κινητοποιεί τον άνθρωπο να ζητήσει αλλαγή στη συμπεριφορά των άλλων, να επιδιώξει καλύτερη μεταχείριση ή να επαναφέρει μία σχέση σε πιο ισορροπημένη βάση. Ο θυμός μπορεί να εκδηλωθεί με ένταση και προειδοποιητικές κινήσεις, αλλά ο τελικός του σκοπός είναι η αποκατάσταση της συνεργασίας και της δικαιοσύνης, όχι η καταστροφή της σχέσης.
Το μίσος και η απόσπαση
Αντίθετα, το μίσος φαίνεται να ανταποκρίνεται σε μια εντελώς διαφορετική λειτουργία. Αντί να στοχεύει στη βελτίωση μιας σχέσης, ενεργοποιεί συμπεριφορές που έχουν σκοπό να απομακρύνουν, να μειώσουν ή να εξουδετερώσουν την απειλή. Αυτό συμβαίνει όταν ένα άτομο θεωρεί κάποιον άλλο όχι απλώς άδικο ή απογοητευτικό, αλλά πραγματική εμπόδιο για την ευημερία ή την επιβίωσή του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαπραγμάτευση δεν είναι αποτελεσματική ή πιθανή λύση, και έτσι το μίσος οδηγεί σε πρακτικές που αποσκοπούν στην απομάκρυνση ή την υπονόμευση του άλλου από την κοινωνική ή προσωπική σφαίρα.
Τι έδειξε η μελέτη
Για να διερευνήσουν αυτά τα φαινόμενα, οι ερευνητές ζήτησαν από δύο ομάδες συμμετεχόντων να ενεργοποιήσουν τα αντίστοιχα συναισθήματα σε σχέση με πραγματικά άτομα στη ζωή τους. Η μία ομάδα θυμήθηκε κάποιο άτομο για το οποίο ένιωθε θυμό αλλά όχι μίσος, ενώ η άλλη ομάδα επικεντρώθηκε στο άτομο που μισούσε περισσότερο. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες περιέγραψαν πώς θα αντιδρούσαν απέναντί τους.
Αυτό που φάνηκε ξεκάθαρα ήταν ότι οι άνθρωποι που ένιωθαν θυμό προτιμούσαν στρατηγικές που σχετίζονται με επανόρθωση και λύση της αντίθεσης, όπως αντιπαράθεση ή εξήγηση. Αντίθετα, όσοι είχαν ενεργοποιήσει το μίσος έτειναν να προτείνουν πιο δραστικές λύσεις που περιλάμβαναν απομάκρυνση, βλάβη ή διακοπή της σχέσης.
