Ας είμαστε ειλικρινείς. Πιθανότατα περνάς μεγάλο μέρος της ημέρας σου κοιτάζοντας μια οθόνη. Κάποιες φορές τα μάτια σου γίνονται θολά ή κουρασμένα. Κάποιες φορές πονάει ο πισινός σου από το κάθισμα. Αυτό θα έπρεπε να είναι το μέγιστο των κινδύνων, σωστά; Αλλά αν γίνεσαι πιο αδέξιος τελευταία, νιώθεις αποπροσανατολισμένος σε άγνωστα μέρη ή βασίζεσαι στο GPS ακόμα και σε γνωστές διαδρομές, ίσως έχεις μια περίπτωση Διαταραχής Επεξεργασίας Χωρικής Αντίληψης (SAPD). Η ιδέα και μόνο ότι οι οθόνες μπορούν να διαταράξουν τον εγκέφαλό μας είναι τρομαχτική, αλλά η θεωρία αυτή ισχυρίζεται ότι αλλάζει ο τρόπος αντίληψης για τα αντικείμενα που έχουμε τριγύρω μας. Ας το δούμε πιο προσεχτικά.
Τι είναι η Διαταραχή Επεξεργασίας Χωρικής Αντίληψης;
Το SAPD περιγράφει αλλαγές στον τρόπο που ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί οπτικές πληροφορίες για να επεξεργάζεται χωρικές, περιφερειακές και πλοηγητικές πληροφορίες. Η ιδέα προέρχεται από “πρότυπα” που έχουν παρατηρηθεί σε συγκεκριμένους ασθενείς. Για παράδειγμα, άνθρωποι που σκοντάφτουν πιο συχνά, παιδιά που δυσκολεύονται να παίξουν αθλήματα και έφηβοι που δεν μπορούν να κρίνουν αποστάσεις καλά ενώ οδηγούν. Οι ενήλικες δείχνουν επίσης μειωμένες δεξιότητες πλοήγησης, ακόμη και σε περιοχές που έχουν ήδη επισκεφτεί πολλές φορές. Πολλές από αυτές τις συμπεριφορές θα μπορούσαν να οφείλονται σε άγχος. Ωστόσο η ερευνήτρια και ειδικός Meenal Agarwal, πιστεύει ότι οι περισσότερες οφείλονται σε δύο παράγοντες: πρώτον, τη μειωμένη κίνηση σε πραγματικά περιβάλλοντα και δεύτερον, την εξάρτηση από οθόνες που περιορίζουν τα μάτια σου σε κοντινή απόσταση αντί για το περιβάλλον γύρω σου. Εστιάζοντας όλη μέρα σε ένα δισδιάστατο αντικείμενο (την οθόνη σου), δυσκολεύεσαι να επεξεργαστείς τον τριγύρω χώρο.
Η θεωρία πίσω από το SAPD
Όταν κοιτάς ευθεία μπροστά, όπως όταν κοιτάς ένα τηλέφωνο, χρησιμοποιείς μόνο ένα μικρό μέρος του οπτικού σου πεδίου. Οι πληροφορίες που βλέπεις πηγαίνουν σε μια συγκεκριμένη περιοχή του αμφιβληστροειδούς (γνωστή ως fovea centralis), η οποία μεταφέρει τις πληροφορίες στον εγκέφαλο για επεξεργασία.
Η fovea centralis αποτελείται από κύτταρα κώνου που επεξεργάζονται λεπτομέρειες όπως χρώμα και γραμμές. Όλα τα γύρω από αυτήν, ο περιφερειακός αμφιβληστροειδής, αποτελείται από ραβδία που επεξεργάζονται την κίνηση, την αντίληψη βάθους και τη μετακίνηση. «Όταν συνεχώς γυμνάζεις μόνο τον κεντρικό οπτικό σου δρόμο, έχεις αδυνατίσει τον περιφερειακό» λέει η Agarwal. «Όπως και το υπόλοιπο σώμα μας, αν δεν το χρησιμοποιείς, χάνει δύναμη».
Να σημειωθεί ότι το SAPD δεν έχει μελετηθεί επισήμως σε ερευνητικά εργαστήρια ακόμα. Αυτή τη στιγμή θεωρείται “υπόθεση με κλινικό πρότυπο,” όπως λέει η Agarwal. Σχεδιάζει να ξεκινήσει μια μελέτη για την κατάσταση τον επόμενο χρόνο. Η χρήση οθονών και η επίδρασή της στη χωρική αντίληψη και την υγεία ματιών/εγκεφάλου έχουν ήδη τεθεί υπό διερεύνηση.
Φυσικά τα προβλήματα χωρικής αντίληψης είναι μόνο ένα από τα πολλά ζητήματα που σχετίζονται με υπερβολική χρήση οθονών. Γνωρίζουμε ήδη ότι η υπερβολική χρήση οθονών μπορεί να προκαλέσει κόπωση των ματιών, φωτοευαισθησία, πονοκεφάλους και διαταραχές ύπνου. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι πολύς χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μυωπίας και να επηρεάσει αρνητικά την κοινωνικοποίηση, την επικοινωνία και τις πραγματικές ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις.
