Κάθε 15η Ιανουαρίου είναι Ημέρα Wikipedia. Σαν σήμερα η ψηφιακή εγκυκλοπαίδεια που όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει, από εργασίες στο σχολείο μέχρι εκείνο το random rabbit hole στις 2 τα ξημερώματα για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ή τους Ρωμαίους αυτοκράτορες, έκλεισε και επίσημα 25 χρόνια ζωής, καθώς σαν σήμερα το 2001 ο Jimmy Wales το εγκαινίασε στο ίντερνετ.
Μόνο που φέτος, το birthday vibe είναι κάπως… περίπλοκο, μια και όπως όλες οι επιχειρήσεις του σήμερα, έτσι και η Wikipedia βρίσκεται μπροστά σε έναν αντίπαλο που δεν διορθώνεται με ένα απλό edit: την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε ο Marshal Miller από το Ίδρυμα Wikimedia, οι επισκέψεις από πραγματικούς ανθρώπους μειώθηκαν κατά 8% σε ετήσια βάση και το χειρότερο είναι ότι αυτό δεν συνέβη επειδή βαρεθήκαμε τη γνώση. Απλώς αλλάξαμε τον τρόπο που την αναζητούμε.
Βρήκαμε τι μισθό θα έπαιρνες σε 38 διαφορετικές χώρες
Συγκεκριμένα, η Wikimedia διαχωρίζει ξεκάθαρα την ανθρώπινη επισκεψιμότητα από την αυτοματοποιημένη. Όταν λοιπόν τα συστήματα ανίχνευσης bots αναβαθμίστηκαν, αποκαλύφθηκε κάτι ενδιαφέρον: μεγάλο μέρος της «εκρηκτικής» κίνησης που είχε καταγραφεί την άνοιξη προερχόταν από έξυπνα bots, σχεδιασμένα για να μοιάζουν ανθρώπινα.
Με απλά λόγια, η Wikipedia διαβάζεται περισσότερο από ποτέ, απλώς όχι από εμάς.
Η εποχή του «ρώτα το AI»
Ο Miller δεν το ωραιοποίησε τίποτα και είπε το αυτονόητο. Η πτώση σχετίζεται άμεσα με την άνοδο του Generative AI και των social media, με τις μηχανές αναζήτησης πλέον να μην σε βάζουν στη διαδικασία ψαξίματος, αλλά δίνοντας έτοιμες απαντήσεις, περιλήψεις, bullet points. Δεν χρειάζεται να μπεις στο άρθρο, ούτε καν να δεις την πηγή.
Όλοι άνεργοι; Αυτά είναι τα 44 επαγγέλματα που πιθανώς να αντικατασταθούν από την τεχνητή νοημοσύνη
Όσο για τις νεότερες γενιές, η κατάσταση μοιάζει αδιανόητη: Δεν ψάχνουν καν στο Google, αλλά στο TikTok και στο YouTube. Γιατί να διαβάσεις άλλωστε 3.000 λέξεις όταν μπορείς να δεις ένα 45’’ βίντεο με υπότιτλους και dramatic μουσική; Η Google επιμένει ότι οι AI περιλήψεις δεν «κλέβουν» επισκεψιμότητα, ωστόσο για τη Wikipedia, το καμπανάκι έχει ήδη χτυπήσει.
Γιατί αυτό είναι πρόβλημα (και όχι απλώς στατιστικό)
Η Wikipedia παρότι βρίσκεται στο διαδίκτυο, δεν πρόκειται για εταιρεία τεχνολογίας, αλλά για έναν ζωντανό οργανισμό από εθελοντές, συντάκτες, επιμελητές και δωρητές. Λιγότερα clicks σημαίνουν λιγότεροι άνθρωποι που γράφουν, διορθώνουν και τέλος, διασταυρώνουν. Όπως το θέτει ο Miller: «Με λιγότερες επισκέψεις, μειώνεται η επίγνωση της προέλευσης της γνώσης». To πραγματικό όμως ερώτημα είναι άλλο...
Πώς μπορούμε να μιλάμε για ελεύθερη γνώση, όταν δεν ξέρουμε ποιος τη δημιούργησε;
AI: Μήπως έφτασε η ώρα να ξαναδείς το πιο «παρεξηγημένο» film του Spiellberg;
Το πραγματικό ερώτημα της Wikipedia Day
Το Ίδρυμα Wikimedia έχει αρχίσει ήδη να αναπτύσσει ένα νέο πλαίσιο απόδοσης πηγών, δημιουργώντας ειδικές ομάδες για να φέρει το περιεχόμενο σε νέα κοινά, πιέζοντας με αυτόν τον τρόπο εταιρείες AI, αναζήτησης και social media να κάνουν αυτό που ήταν πάντοτε αυτονόητο αλλά πλέον δείχνει να έχει ξεχαστεί. Να δείχνουν δηλαδή τον δρόμο πίσω στην πηγή. Γιατί πίσω από κάθε λήμμα δεν υπάρχει ένας αλγόριθμος, αλλά ένας άνθρωπος που αφιέρωσε χρόνο, γνώση και μεράκι.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ο εχθρός, αλλά ένα σύγχρονο εργαλείο. Όμως αν η γνώση γίνει κάτι που απλώς «εμφανίζεται» χωρίς πλαίσιο, χωρίς πηγή και χωρίς ευθύνη, τότε χάνουμε κάτι πολύ πιο σημαντικό από clicks και αυτό είναι η σχέση μας με την αλήθεια. Κι ίσως, σήμερα που η Wikipedia σβήνει τα κεράκια της, να είναι καλή στιγμή να θυμηθούμε το πόσο σημαντικό είναι η χαμένη αυτή σύνδεση της πληροφορίας με την πηγή της.
Γιατί η γνώση δεν γράφεται από μηχανές. Εκείνες απλώς τις δανείζονται από εμάς.
