Είναι ή όχι ο κορυφαίος Τζόκερ όλων των εποχών; Αυτό το ερώτημα, εμφανίζεται κάθε χρόνο όταν γίνεται λόγος για τον Χιθ Λέτζερ και το Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου που κέρδισε το 2009 για τον ρόλο του στον «Σκοτεινό Ιππότη». Ότι το αγαλματίδιο δεν του δόθηκε για την ερμηνεία του, αλλά επειδή πέθανε. Ότι η Ακαδημία συγκινήθηκε, λύγισε συναισθηματικά και αποφάσισε να τον τιμήσει εκ των υστέρων. Είναι μια άποψη βολική, κυνική και τελικά άδικη. Και όσο περνούν τα χρόνια, τόσο πιο ξεκάθαρο γίνεται ότι ο Χιθ Λέτζερ δεν «ευνοήθηκε» από τον θάνατό του. Αντίθετα, πρόλαβε να παραδώσει μια ερμηνεία που όρισε εκ νέου το τι σημαίνει κακός στο σινεμά και έκανε τον Τζόκερ κάτι πολύ περισσότερο από comic book villain.
Η μεταμόρφωση που δεν έμοιαζε με καμία άλλη
Όταν ανακοινώθηκε το casting του Λέτζερ ως Τζόκερ, οι αντιδράσεις ήταν ειρωνικές. Ο «ωραίος» από το «Brokeback Mountain», ο πρώην έφηβος σταρ των ρομαντικών ταινιών, θα έπαιζε τον πιο εμβληματικό κακό της DC; Πριν καν προβληθεί το πρώτο teaser, πολλοί είχαν αποφασίσει ότι πρόκειται για λάθος. Αυτό που ακολούθησε όμως δεν ήταν απλώς μια επιτυχημένη ανατροπή προσδοκιών. Ήταν μια πλήρης αποδόμηση του χαρακτήρα και ταυτόχρονα μια επανασύνθεσή του από την αρχή.
Ο Τζόκερ του Λέτζερ δεν είχε την καρτουνίστικη θεατρικότητα προηγούμενων εκδοχών. Δεν είχε στόχο να διασκεδάσει το κοινό με υπερβολή. Ήταν βρώμικος, απρόβλεπτος, σχεδόν τρομακτικά ρεαλιστικός. Κάθε του κίνηση έμοιαζε αυθόρμητη, κάθε βλέμμα έκρυβε χάος. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα μακιγιάζ ή σκηνοθεσίας. Είναι καθαρά υποκριτική δουλειά, χτισμένη σε λεπτομέρειες που φαίνονται μόνο όταν ο ηθοποιός έχει απόλυτο έλεγχο του ρόλου.
Το πιο ισχυρό επιχείρημα απέναντι στη θεωρία του «Όσκαρ λόγω θανάτου» είναι απλό: η ερμηνεία του Χιθ Λέτζερ δεν κρίνεται μόνο μέσα στο πλαίσιο μιας ταινίας υπερηρώων. Κρίνεται δίπλα στις καλύτερες ανδρικές ερμηνείες της δεκαετίας συνολικά. Ο Τζόκερ του δεν λειτουργεί ως αντίπαλος του Μπάτμαν, αλλά ως φιλοσοφική απειλή. Είναι η ενσάρκωση του χάους σε έναν κόσμο που προσπαθεί απεγνωσμένα να διατηρήσει την τάξη.
Πώς θα σου φαινόταν ένα ακόμα Dark Knight με τον Joker του Heath Ledger;
Ο Λέτζερ παίζει με τη φωνή του, το σώμα του, τις παύσεις. Ο τρόπος που γλείφει τα χείλη του, που περπατάει σαν να μην τον νοιάζει τίποτα, δημιουργεί έναν χαρακτήρα που δε μοιάζει «παιγμένος». Μοιάζει υπαρκτός. Και αυτό είναι το μεγαλύτερο κομπλιμέντο που μπορεί να γίνει σε έναν ηθοποιό.
Αν ο Τζόκερ ήταν απλώς ένας εντυπωσιακός κακός, η συζήτηση ίσως να είχε βάση. Όμως εδώ μιλάμε για έναν ρόλο που κλέβει την ταινία από τον πρωταγωνιστή της. Κάθε σκηνή του Λέτζερ έχει βάρος. Ακόμη και όταν δε μιλάει, δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από πάνω του.
Το Όσκαρ δεν ήταν εξαίρεση, ήταν επιβεβαίωση
Η Ακαδημία έχει κατηγορηθεί πολλές φορές για συντηρητισμό, για καθυστέρηση, για «ασφαλείς» επιλογές. Αν υπάρχει όμως μια περίπτωση όπου η απόφαση ήταν αναπόφευκτη, είναι αυτή. Το Όσκαρ του Χιθ Λέτζερ δεν ήταν χειρονομία συμπόνιας. Ήταν επιβεβαίωση μιας ερμηνείας που ήδη είχε καταγραφεί στη συλλογική μνήμη πριν καν ανακοινωθούν οι υποψηφιότητες. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πόσο γρήγορα ο Τζόκερ του έγινε σημείο αναφοράς. Όχι μόνο για τους fans των comics, αλλά για το σινεμά γενικότερα. Κάθε επόμενη απόπειρα να παιχτεί ο χαρακτήρας, όσο καλή κι αν είναι, συγκρίνεται αναπόφευκτα μαζί του. Αυτό δε συμβαίνει με ρόλους που απλώς «κερδίζουν Όσκαρ». Συμβαίνει με ρόλους που δημιουργούν τομή στον κινηματογράφο.
Το Dark Knight είναι μια τριλογία γεμάτη διδάγματα
Ο καλύτερος Τζόκερ ever
Η συζήτηση για τον καλύτερο Τζόκερ είναι άδικη για όσους ήρθαν πριν και μετά. Ο Τζακ Νίκολσον έδωσε έναν εμβληματικό, κινηματογραφικό κακό. Ο Χοακίν Φίνιξ παρουσίασε μια ψυχολογική, δραματική εκδοχή με κοινωνικές προεκτάσεις. Ο Χιθ Λέτζερ όμως κατάφερε κάτι σπανιότερο: δημιούργησε έναν χαρακτήρα που λειτουργεί σε όλα τα επίπεδα. Είναι τρομακτικός χωρίς να βασίζεται στον τρόμο. Είναι αστείος χωρίς να γίνεται κλόουν. Είναι βαθιά φιλοσοφικός χωρίς να εκφωνεί θεωρίες.
Ο Τζόκερ του δε θέλει χρήματα, εξουσία ή εκδίκηση. Θέλει να αποδείξει ότι ο κόσμος είναι ένα λεπτό ψέμα. Και αυτή η ιδέα, παιγμένη με τέτοια ακρίβεια, είναι που τον κάνει διαχρονικό.
18 χρόνια μετά τον θάνατό του, η συζήτηση συνεχίζεται. Και ίσως αυτό από μόνο του να είναι η απάντηση. Αν το Όσκαρ είχε δοθεί από οίκτο, θα είχε ξεχαστεί. Θα ήταν μια υποσημείωση. Αντίθετα, σήμερα μιλάμε για μια από τις πιο επιδραστικές ερμηνείες στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου. Ο Χιθ Λέτζερ δεν κέρδισε το Όσκαρ επειδή πέθανε. Πέθανε έχοντας ήδη κερδίσει κάτι πιο σπάνιο: τον απόλυτο σεβασμό του σινεμά και του κοινού. Και όσο κι αν κάποιοι προσπαθούν να μειώσουν αυτό το γεγονός, ο Τζόκερ του παραμένει εκεί. Χαμογελαστός, επικίνδυνος και αξεπέραστος.
