Όταν ο Fritz Lang κυκλοφόρησε την ταινία επιστημονικής φαντασίας Metropolis το 1927, έκανε κάτι σπάνιο ακόμα και για τα σημερινά δεδομένα: Τοποθέτησε την ιστορία του σχεδόν έναν αιώνα στο μέλλον, στο 2026, προκειμένου να να εξετάσει τις πιέσεις της εποχής του. Το αποτέλεσμα ήταν μια ξεκάθαρη και δυνατή εικόνα μιας σύγχρονης πόλης που δοκιμάζεται στα όρια της από την τεχνολογία, την ανάπτυξη της βιομηχανίας και τις κοινωνικές ανισότητες.
Τώρα που το 2026 είναι πραγματικότητα, η Metropolis προσφέρει μια νέα οπτική. Η ταινία απεικόνισε δομικές εντάσεις που εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή στις σύγχρονες πόλεις: Ποιος επωφελείται από την πρόοδο, ποιος πληρώνει το κόστος και πώς η τεχνολογία αλλάζει τις ανθρώπινες σχέσεις όταν η εξουσία συγκεντρώνεται στην κορυφή.
It’s a Wonderful Life: 80 χρόνια μετά την προβολή της είναι πιο επίκαιρη από ποτέ
Η πόλη ως μηχανή
Στη Metropolis, η ίδια η πόλη γίνεται ο βασικός χαρακτήρας. Ο Lang φαντάστηκε μια πόλη, χτισμένη ταυτόχρονα προς τα πάνω και προς τα κάτω. Πάνω από την επιφάνεια υψώνονται επιβλητικοί ουρανοξύστες, αναβαθμισμένα σιδηροδρομικά δίκτυα και συγχρονισμένα συστήματα κυκλοφορίας. Κάτω από την επιφάνεια βρίσκεται ένας εντελώς ξεχωριστός κόσμος, δηλαδή, εργοστάσια, αίθουσες μηχανών και εργατικές κατοικίες.
Η κάθετη αυτή δομή ήταν σκόπιμη: Απεικόνιζε μια αυστηρή ιεραρχία. Η πόλη λειτουργεί ομαλά επειδή η εργασία παραμένει κρυμμένη. Οι μηχανές που τροφοδοτούν τη Metropolis δεν σταματούν ποτέ και ούτε οι εργάτες που τις χειρίζονται.
Φρανκενστάιν ζωντανεύει: Στην κορυφή του Netflix ο Guillermo del Toro
Ο Lang εμπνεύστηκε από πραγματικά στοιχεία της δεκαετίας του 1920, όπως ο ορίζοντας της Νέας Υόρκης, η μοντερνιστική αρχιτεκτονική και τα εργοστάσια με γραμμές παραγωγής. Την υπερτόνισε όμως για να περάσει ένα μήνυμα: Η πόλη είναι εντυπωσιακή και αποτελεσματική, αλλά εξαρτάται από την εξάντληση των ανθρώπων.
Στην ταινία, η πόλη του 2026 χαρακτηρίζεται από διαχωρισμό:
Πάνω από την επιφάνεια: Η ανώτερη τάξη ζει άνετα, υπό έλεγχο και απομακρυσμένα από τα προβλήματα της καθημερινότητας. Ο Joh Fredersen, ο κύριος πολεοδόμος, κυβερνά από έναν πύργο που μοιάζει με γραφείο και κέντρο διοίκησης ταυτόχρονα.
Κάτω από την επιφάνεια: Οι εργάτες ζουν σε κουραστικούς κύκλους, χειρίζονται τεράστιες μηχανές και χάνουν την ατομικότητά τους. Η εργασία τους δεν τους αφαιρεί μόνο ενέργεια αλλά και αξιοπρέπεια.
Η ταινία δείχνει την εργασία ως εξαντλητική και ψυχικά απαιτητική.
Τεχνολογία ως μέσο ελέγχου
Ένα από τα πιο διαχρονικά στοιχεία της ταινίας είναι η απεικόνιση της τεχνολογίας: ουδέτερη ηθικά αλλά πολιτικά επικίνδυνη.
Οι μηχανές είναι προχωρημένες και εντυπωσιακές, αλλά δεν απελευθερώνουν τον άνθρωπο από την εργασία. Αντίθετα, απαιτούν συνεχή ανθρώπινη παρέμβαση και τιμωρούν όταν κάτι πάει στραβά.
Η Metropolis είναι μια ιστορία για την ταξική διαμάχη. Ο Lang και η σεναριογράφος Thea von Harbou παρουσίασαν την πόλη ως σύστημα όπου η εγκεφαλική ηγεσία («το κεφάλι») και η σωματική εργασία («τα χέρια») είναι πλήρως αποσυνδεδεμένα.
Ο Freder, γιος του Fredersen, λειτουργεί ως οδηγός του κοινού ανάμεσα στους δύο κόσμους. Η σοκ εμπειρία του στις συνθήκες των εργατών αντικατοπτρίζει το κύριο μήνυμα της ταινίας: Η πρόοδος χωρίς ενσυναίσθηση οδηγεί σε αστάθεια και όχι σε τάξη.
Η διάσημη φράση της ταινίας, «Ο μεσολαβητής μεταξύ του κεφαλιού και των χεριών, πρέπει να 'ναι η καρδιά», μπορεί να φαίνεται απλή, αλλά λειτουργεί ως προειδοποίηση: Xωρίς κατανόηση και υπευθυνότητα, οι τεχνολογικές κοινωνίες διασπώνται.
Τι προέβλεψε η Metropolis για το 2026 και γιατί είναι viral;
Η ταινία είχε εντυπωσιακή διορατικότητα:
Συγκέντρωση εξουσίας στις πόλεις, όπου λίγοι παίρνουν αποφάσεις που επηρεάζουν πολλούς.
«Αόρατη» εργασία, κυρίως σε συστήματα που προτεραιοποιούν την παραγωγικότητα.
Εξάρτηση από την τεχνολογία, με σοβαρές συνέπειες σε περίπτωση βλάβης.
Κοινωνικός διαχωρισμός που καλύπτεται από την πρόοδο.
Αν και η Metropolis δεν προέβλεψε πώς θα μοιάζουν οι πόλεις το 2026, προέβλεψε πώς λειτουργεί η εξουσία. Σήμερα, πολλή εργασία που στηρίζεται στα ψηφιακά συστήματα από τη διαχείριση περιεχομένου μέχρι την αποθήκευση και τις πλατφόρμες – παραμένει αόρατη, αλλά απαραίτητη. Η ταινία προβλέπει επίσης την εξάρτηση της κοινωνίας από σύνθετα τεχνολογικά συστήματα. Σήμερα, η διακοπή του ηλεκτρικού δικτύου ή των ψηφιακών υπηρεσιών μπορεί να σταματήσει πόλεις άμεσα.
Γιατί παραμένει σημαντική;
Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η Metropolis μελετάται για την καθαρότητα των ιδεών της και το μέγεθος της φαντασίας της. Το μέλλον που φαντάστηκε δεν ήταν φανταστικό για τη χαρά της φαντασίας· ήταν εργαλείο κριτικής. Καθώς οι πόλεις γίνονται ψηλότερες, η εργασία πιο αφηρημένη και η τεχνολογία παρεμβαίνει στην καθημερινότητα, η Metropolis του 2026 μοιάζει λιγότερο με μια «λάθος πρόβλεψη» και περισσότερο με πλαίσιο για δύσκολες ερωτήσεις.
